Slaaptablet

Tot op het laatst bleven de criteria van de stresstest in nevelen gehuld. Waar het Amerikaanse ministerie van Financiën bij haar stresstest in 2009 alles in één hand hield, liep het in Europa over veel meer schijven. Uiteindelijk werd een publiekelijk weinig bekend orgaan als het Committee for European Banking Supervision in Londen uitgekozen als hoogste rekenmeester.

Vervolgens werd gekrakeeld over het tijdstip van publicatie: om zes uur ’s avonds is in Europa nabeurs, maar in de VS niet. Amerikaanse beleggers zouden dus een voordeel hebben om te reageren, zo vonden de Fransen. Zij dolven het onderspit.

De Amerikaanse oud-minister van Buitenlandse Zaken Henry Kissinger zei het dertig jaar geleden al: „Wie moet ik bellen in Europa?” Nog altijd wordt van te veel kanten gekakeld in het Europese kippenhok, waardoor homogeniteit ver te zoeken is.

Hoe makkelijk had de toenmalige minister van Financiën in de VS, Henry Paulson, het in 2009. Hij riep de bazen van de grootste banken bij zich, sloot de deur achter hen en dwong ze miljarden staatssteun aan te nemen, of ze wilden of niet. Dit om de markten te kalmeren. Dat laatste gebeurde en maanden later maakten de banken al weer winst en konden ze de miljarden staatssteun met rente terugbetalen.

In Europa ligt het niet zo gemakkelijk. Iedereen blijft wantrouwend naar elkaar kijken en daarom eist de internationale beleggerswereld een sterk signaal van vertrouwen wat betreft het Europese stelsel van banken. Maar openlijk bekendmaken dat een bank ondermaats is, is gelijk aan het tekenen van een doodvonnis. Klanten gaan dan hun rekeningen leeghalen. Vandaar dat er in dat laatste geval ook direct maatregelen nodig zijn om het vertrouwen in zo’n bank te herstellen.

Dat gebeurt door een zogeheten ’backstop’. Er wordt gegarandeerd dat als een bank er niet in slaagt om de vereiste versterking van het eigen kapitaal op de openbare markt te realiseren, de staat (ofwel de belastingbetaler) bijspringt. In feite is dit een variant op de reddingsboei van € 750 miljard die in mei moest worden uitgegooid om de internationale vrees weg te nemen dat de zuidelijke eurolanden niet meer aan hun betalingsverplichtingen konden voldoen. Ook hier vormt de belastingbetaler het laatste station dat de rekening moet betalen.

Het zou ook wel erg gênant zijn geweest als te veel banken zouden zijn gezakt voor de test. In de laatste dagen voor het afsluiten hebben ten minste drie banken nog grote plannen aangekondigd om hun kapitaal te versterken via onder meer emissies. Ze voelden de bui dus duidelijk al hangen.

De internationale beleggersgemeenschap vroeg om een vertrouwensvotum en heeft de slaaptablet waar het om vroeg gekregen. Maar met hoeveel kunst- en vliegwerk de stresstests zijn uitgevoerd, zal wel nooit duidelijk worden. Feit is dat Europa achter blijft lopen bij de Amerikaanse banken wat betreft het herstel van het vertrouwen en dat de Europese belastingbetaler langer het kind van de rekening zal blijven.